Odbiór odpadów medycznych to temat o wysokiej wadze z punktu widzenia ochrony zdrowia, środowiska i bezpieczeństwa. W Polsce ich odbiór, transport i przetwarzanie regulowane są szczegółowymi przepisami prawa. W tekście poniżej omawiamy:
• definicję i klasyfikację
• odbiór i transport
• przetwarzanie i utylizację
• bliższe spojrzenie na powiązanie z przepisami Umowa ADR (przewóz towarów niebezpiecznych)
• oraz wymagania sanitarne.
Definicja i klasyfikacja odpadów medycznych
Zgodnie z art. 3 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, odpady medyczne to odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny.
W polskiej klasyfikacji (załącznik do ww. ustawy) wyróżnia się m.in. grupę kodów 18 01 – „odpady z opiece okołoporodowej, diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej”.
Przykładowe kody:
18 01 01 – narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki.
18 01 02* – części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty (z wyłączeniem 18 01 03).
18 01 03* – inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny albo inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego.
Nie każde odpady wytworzone w placówkach medycznych są automatycznie odpadem medycznym lub zakaźnym – istotna jest ich klasyfikacja na podstawie rodzaju.
Odbiór odpadów medycznych i ich magazynowanie
W miejscu wytwarzania odpadów (np. szpital, przychodnia, gabinet) należy je wydzielić i magazynować w odpowiednich warunkach. Przykładowo: zakaźne odpady medyczne nie mogą być zbierane poza miejscem ich wytworzenia.
Proces magazynowania obejmuje m.in.:
gromadzenie odpadu w wyznaczonym pojemniku lub worku zgodnym z kodem.
przechowywanie w wydzielonym pomieszczeniu lub magazynie, często wyposażonym w urządzenia chłodnicze, jeśli przewiduje to procedura.
oznakowanie pojemników według kodu odpadu i rodzaju zagrożenia (np. zakaźny materiał biologiczny).
Odbiór z miejsca wytwarzania musi odbyć się przez podmiot posiadający odpowiednie zezwolenie, a transport wewnątrz jednostki – zgodnie z instrukcją.
Transport i obowiązki regulacyjne – przewóz zgodny z ADR
Transport odpadów medycznych wymaga uwzględnienia wymagań prawnych – zarówno sanitarno-środowiskowych, jak i regulujących przewóz towarów niebezpiecznych.
Umowa ADR
Umowa ADR („Agreement concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road”) to porozumienie międzynarodowe regulujące przewóz drogowy towarów niebezpiecznych. W Polsce transport może podlegać ADR, jeśli odpady spełniają warunki klasy 6.2 („materiały zakaźne”).
Kiedy odpady medyczne podlegają ADR?
Zgodnie z komunikatem Wojewódzkiego Inspektorat Transportu Drogowego w Krakowie, odpady zakaźne mogą być zakwalifikowane do klasy 6.2 ADR (nr UN 3291) tylko w przypadku, gdy istnieje lekarska lub weterynaryjna diagnoza dotycząca pacjenta lub zwierzęcia. Jeśli warunek ten nie jest spełniony — nie wszystkie odpady medyczne muszą podlegać ADR.
Obowiązki w zakresie ADR
Nadawca/przewoźnik musi rozpoznać, czy odpady spełniają warunki ADR.
W przypadku przewozu materiałów zakaźnych-odpadów (UN 3291) powinna być wyznaczona osoba doradcy ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych, jeśli masa transportowana przekracza określony próg.
Należy prawidłowo oznakować pojazd (np. tablica ostrzegawcza ADR), stosować odpowiednie pojemniki i prowadzić dokumentację przewozową.
Wnioski
Nie każdy transport odpadów medycznych automatycznie podlega ADR. Weryfikacja klasyfikacji jest kluczowa. Zachowanie zgodności pozwala uniknąć sankcji oraz zapewnia bezpieczeństwo podczas odbioru odpadów medycznych.
Przetwarzanie i utylizacja odpadów medycznych
Po zakończeniu etapu transportu, odpady medyczne trafiają do miejsca, w którym zostają odpowiednio posegregowane i przygotowane do dalszego postępowania. Następnie są one przetwarzane lub unieszkodliwiane – w zależności od rodzaju i stopnia zagrożenia. Dzięki tym działaniom możliwe jest bezpieczne zneutralizowanie substancji niebezpiecznych i zapobieganie przedostawaniu się zanieczyszczeń do środowiska.
Metody unieszkodliwiania
W Polsce zakaźne odpady medyczne muszą być unieszkodliwiane poprzez termiczne przekształcanie w wysokiej temperaturze, w spalarni odpadów niebezpiecznych. Składowanie zakaźnych odpadów na zwykłych składowiskach jest zakazane.
Koszty i wyzwania
Raport Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wskazuje, że znaczna część kosztów w gospodarce odpadami medycznymi wynika z wysokich wymagań technologicznych (spalarnie, transport) oraz obowiązku unieszkodliwienia w regionie wytworzenia.
Wymagania sanitarne
W ramach nadzoru sanitarnego organy oceniają prawidłowość postępowania z odpadami medycznymi: magazynowanie, transport wewnętrzny, segregacja. Procedura postępowania określona jest m.in. w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi.
Przepisy sanitarne w Polsce
Podstawy prawne
Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r poz. 1587 z późn. zm.) definiuje odpady medyczne i nakłada obowiązki w zakresie ich zagospodarowania.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi określa m.in. zasady zbierania, magazynowania, transportu wewnętrznego.
Zakazy
Zakaźnych odpadów medycznych:
nie wolno zbierać poza miejscem ich wytworzenia (z wyjątkiem usług na wezwanie, gdy wytwórca jest zobowiązany do bezzwłocznego ich dostarczenia do przystosowanego pomieszczenia).
unieszkodliwianie w spalarni odpadów komunalnych lub składowanie na składowisku jest zakazane.
Kontrole służb sanitarnych
Organami nadzoru są m.in. organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej – sprawdzają poprawność postępowania z odpadami medycznymi w podmiotach wykonujących działalność leczniczą.
Znaczenie dla placówek ochrony zdrowia
Szpitale, kliniki, gabinety muszą zadbać o procedury, instrukcje, odpowiednie pojemniki i dokumentację. Nieprzestrzeganie norm może skutkować sankcjami i ryzykiem dla zdrowia.
Podsumowanie
Odbiór odpadów medycznych to obszar wymagający starannego podejścia — od momentu powstania, przez magazynowanie, transport, aż po finalne utylizowanie. Kluczowe punkty to:
właściwa klasyfikacja odpadów (kody 18 01…),
przestrzeganie obowiązków w zakresie odbioru i magazynowania w miejscu wytwarzania,
zapewnienie transportu zgodnego z przepisami – w tym ADR, jeżeli spełnione są warunki klasyfikacji i przewozu,
prawidłowe przetwarzanie i unieszkodliwienie, w tym termiczne spalanie zakaźnych odpadów, jak nakazują polskie przepisy,
pełna zgodność z normami sanitarnymi w Polsce: ustawa o odpadach, rozporządzenie Ministra Zdrowia, nadzór sanepidu.
Przestrzeganie powyższych kroków zapewnia bezpieczeństwo sanitarne, środowiskowe oraz prawne. W razie potrzeby mogę przygotować wykaz firm odbierających i utylizujących odpady medyczne w Polsce lub check-listę zgodności ADR dla placówek medycznych – czy chciałbyś, abym to przygotował?